CachBiet.comCách Biệt
Giá đất và nhà ở giữa các tỉnh

Giá rao, giá chốt, giá ghi hợp đồng: năm loại giá nhà đất và nên tin số nào

Phân biệt giá rao bán, giá giao dịch thật, giá ghi hợp đồng, giá theo bảng giá đất và giá ngân hàng định giá, để biết con số nào dùng được khi so hai tỉnh.

Two people seen from behind standing at the edge of an empty plot marked with surveyor stakes in Lâm Đồng, pine covered hills in the distance, cool morning haze

Một mảnh đất có ít nhất năm con số được gọi là "giá": giá rao bán, giá giao dịch thật mà hai bên chốt, giá ghi trên hợp đồng công chứng, giá theo bảng giá đất của tỉnh, và giá do ngân hàng định giá khi thế chấp. Năm con số này thường khác nhau, có khi khác rất xa, và mỗi con số trả lời một câu hỏi khác.

Khi so mặt bằng giá nhà đất giữa hai tỉnh, người ta hay trộn các loại giá này mà không biết: lấy giá rao ở tỉnh này so với giá bảng giá ở tỉnh kia, hoặc lấy giá kể lại của người quen so với số trong một báo cáo. Bài giải thích từng loại giá, vì sao chúng lệch nhau, và loại nào dùng được cho việc gì. Ví dụ đều là giả định; bài không nêu giá của địa phương nào.

Năm loại giá và câu hỏi mỗi loại trả lời

Bảng dưới đặt năm loại giá cạnh nhau. Cột cuối là điều quan trọng nhất: mỗi loại dùng được cho việc gì và không dùng được cho việc gì.

Loại giáAi đặt raTrả lời câu hỏiGiới hạn
Giá rao bánNgười bán, môi giớiNgười bán mong muốn bao nhiêuThường cao hơn giá chốt; tin cũ, tin ảo nhiều
Giá giao dịch thậtHai bên mua bán thoả thuậnThị trường thật sự trả bao nhiêuKhó thu thập, ít khi công khai
Giá ghi hợp đồng công chứngHai bên ghi khi kýSố được khai với Nhà nướcCó thể khác giá thật
Giá theo bảng giá đấtChính quyền cấp tỉnhMặt bằng giá hành chính để tính nghĩa vụ tài chínhCập nhật theo chu kỳ, có độ trễ
Giá ngân hàng định giáNgân hàng hoặc đơn vị thẩm định giáTài sản bảo đảm được bao nhiêu khi cho vayThường thận trọng, có tỉ lệ cho vay riêng

Không loại giá nào "đúng" hơn loại nào theo nghĩa tuyệt đối. Câu hỏi là bạn đang cần trả lời điều gì: muốn biết thị trường trả bao nhiêu thì cần giá giao dịch thật; muốn biết phải nộp bao nhiêu tiền khi làm thủ tục thì cần bảng giá đất; muốn biết vay được bao nhiêu thì cần giá ngân hàng.

Giá rao bán: dễ thấy nhất, dễ lệch nhất

Giá rao bán là con số bạn thấy đầu tiên khi tìm hiểu một khu vực, trên các trang rao vặt, hội nhóm mạng xã hội, bảng tin của môi giới. Vì dễ thấy nên nó hay bị dùng làm "giá thị trường". Nhưng giá rao là kỳ vọng của người bán, cộng thêm khoảng để mặc cả. Ở thị trường đang trầm lắng, khoảng cách giữa giá rao và giá chốt thường lớn hơn; ở thị trường đang nóng, khoảng cách hẹp lại.

Giá rao còn bị lệch vì cách tin đăng tồn tại. Những mảnh đất rao giá cao, khó bán, nằm trên mạng rất lâu và được đăng đi đăng lại; những mảnh giá hợp lý bán nhanh và biến mất. Vì vậy, tại một thời điểm, tập tin đăng bạn nhìn thấy nghiêng về phía những mảnh đắt. Ngoài ra còn có tin ảo để thu hút khách, tin của cùng một mảnh đất do nhiều môi giới đăng với giá khác nhau.

Giá rao vẫn có ích khi dùng đúng: xem xu hướng giá rao trong cùng một khu vực theo thời gian, xem số tin đăng tăng hay giảm, xem tin đăng có bị hạ giá không. Đó là tín hiệu về tâm lý người bán. Nhưng dùng giá rao để so mặt bằng giá giữa hai tỉnh thì rất dễ sai, vì mức độ "rao cao" ở hai nơi có thể khác nhau.

Giá giao dịch thật và giá ghi hợp đồng: vì sao có khi khác nhau

Giá giao dịch thật là số tiền thật sự đổi tay. Đây là con số gần nhất với "giá thị trường". Nó chỉ được biết đầy đủ bởi người mua, người bán và những người trung gian liên quan. Muốn có dữ liệu loại này, bạn phải hỏi trực tiếp người đã mua bán gần đây, và chấp nhận rằng số kể lại có thể không chính xác.

Giá ghi hợp đồng là số được khai với Nhà nước. Thuế thu nhập từ chuyển nhượng và lệ phí trước bạ tính trên giá ghi hợp đồng, với điều kiện không thấp hơn giá theo bảng giá đất. Vì vậy có những trường hợp hai bên ghi giá thấp hơn giá thật để giảm thuế, phí.

Ghi giá thấp là hành vi rủi ro. Khai sai giá chuyển nhượng là vi phạm, có thể bị truy thu thuế và xử phạt. Với người mua, hợp đồng ghi giá thấp còn là rủi ro khi có tranh chấp hoặc khi hợp đồng bị huỷ, vì số tiền được công nhận là số ghi trên hợp đồng. Bài không khuyến khích việc này; điều cần biết là nó làm số liệu từ hợp đồng lệch thấp so với thực tế.

Hệ quả cho người đọc số liệu. Một báo cáo dựa trên giá ghi hợp đồng có thể cho mặt bằng giá thấp hơn thị trường thật. Mức lệch ở mỗi tỉnh khác nhau, nên so hai tỉnh bằng số liệu hợp đồng cũng cần thận trọng.

Giá bảng giá đất và giá ngân hàng: hai con số có quy tắc riêng

Giá theo bảng giá đất do tỉnh ban hành, dùng để tính tiền sử dụng đất, thuế, phí và một số nghĩa vụ khác. Nó có quy tắc rõ ràng, công khai, nhưng cập nhật theo chu kỳ hành chính, nên luôn có độ trễ so với thị trường. Mỗi tỉnh xây dựng bảng giá theo cách chia khu vực, vị trí riêng, nên so bảng giá của hai tỉnh cần cẩn thận như bài về cách đọc bảng giá đất trên trang đã phân tích.

Giá ngân hàng định giá là giá trị tài sản bảo đảm khi bạn vay thế chấp. Ngân hàng thường định giá thận trọng, dựa trên giao dịch tương tự, bảng giá đất và khả năng bán được khi phải xử lý tài sản. Sau đó họ chỉ cho vay một tỉ lệ của giá trị đó. Vì vậy con số ngân hàng định giá thường thấp hơn giá mua bán, và khác nhau giữa các ngân hàng.

Cả hai loại giá này đều có ích trong việc riêng của chúng và không thay thế được giá giao dịch thật khi bạn muốn biết thị trường. Một sai lầm hay gặp là suy giá thị trường từ bảng giá đất bằng cách nhân một hệ số cố định "nghe nói", hoặc suy giá trị tài sản từ số tiền ngân hàng sẵn sàng cho vay.

Ví dụ giả định: một lô đất, năm con số

Ông T, nhân vật giả định, có một lô đất ở trong hẻm lớn tại đô thị chính của tỉnh A giả định và muốn bán. Trên mạng, những lô tương tự được rao với giá ví dụ 3 tỉ đồng; ông cũng đăng giá 3 tỉ để còn chỗ thương lượng. Sau hai tháng, ông bán được cho một gia đình trẻ với giá 2,6 tỉ, đó là giá giao dịch thật.

Khi tra bảng giá đất của tỉnh, phần đất ở của lô đất này, theo ví dụ, có giá hành chính khoảng 1 tỉ đồng. Thuế và lệ phí được tính trên giá ghi hợp đồng, và hợp đồng phải ghi đúng giá thật là 2,6 tỉ; nếu ghi thấp hơn giá thật là khai sai và có rủi ro như đã nói ở trên. Gia đình trẻ vay ngân hàng một phần; ngân hàng định giá lô đất ở mức ví dụ 2,2 tỉ và cho vay theo tỉ lệ của con số đó.

Như vậy, cùng một lô đất, trong cùng một quý, có các con số 3 tỉ, 2,6 tỉ, 1 tỉ và 2,2 tỉ, mỗi con số đúng theo nghĩa riêng của nó. Nếu một người hàng xóm kể "đất khu này giá 3 tỉ", một người khác nói "nhà nước định giá có 1 tỉ", và cả hai đem ra so với một tỉnh khác, thì cuộc so sánh đã sai từ đầu. Đây là lý do mọi con số giá cần ghi kèm loại giá.

Muốn so mặt bằng giá giữa hai tỉnh: dùng loại giá nào

Ví dụ giả định: bạn đang cân nhắc chuyển từ tỉnh A sang tỉnh B và muốn biết nhà ở hai nơi chênh nhau thế nào. Trình tự dưới đây giúp bạn không trộn lẫn các loại giá.

  1. Chọn cùng một loại nhà ở hai nơi, ví dụ nhà riêng trên lô đất nhỏ trong hẻm ở đô thị chính của mỗi tỉnh.
  2. Thu thập giá rao của loại nhà đó ở hai nơi trong cùng một khoảng thời gian, dùng để xem xu hướng, không dùng làm giá cuối cùng.
  3. Hỏi vài giao dịch đã chốt gần đây ở mỗi nơi, qua người quen, đồng nghiệp, người dân trong khu.
  4. Ghi rõ từng con số thuộc loại giá nào, nguồn nào, thời điểm nào.
  5. Chỉ so giá giao dịch với giá giao dịch, giá rao với giá rao; không so chéo giữa các loại.
  6. Nếu cần biết nghĩa vụ tài chính khi làm thủ tục ở tỉnh mới, tra bảng giá đất hiện hành của tỉnh đó riêng.

Với cách làm này, bạn có căn cứ để đưa ra một nhận xét như: "giá rao loại nhà này ở tỉnh B thấp hơn tỉnh A khoảng một phần ba, và vài giao dịch thật cũng cho thấy chênh lệch tương tự". Đó là kết luận đủ dùng cho quyết định cá nhân, dù chưa phải số liệu thống kê.

Dấu hiệu một con số "giá đất" đang bị dùng sai

Khi đọc một bài viết hay nghe ai đó nói về giá đất ở một tỉnh, những dấu hiệu sau cho thấy con số có thể đang bị dùng sai loại:

  • Không nói rõ là giá rao, giá giao dịch hay giá bảng giá.
  • Không nói rõ loại đất, loại nhà, vị trí cụ thể mà chỉ nói chung "giá đất ở tỉnh X".
  • So con số của tỉnh này lấy từ tin rao với con số của tỉnh kia lấy từ bảng giá đất.
  • Dùng một giao dịch đặc biệt (lô góc, mặt tiền trung tâm) để nói về mặt bằng chung.
  • Dùng hệ số "giá thị trường gấp mấy lần bảng giá" như một quy tắc cố định.
  • Không có thời điểm của con số.

Gặp một trong những dấu hiệu trên, bạn coi con số chỉ là thông tin tham khảo rất thô. Hỏi lại người đưa ra con số: giá gì, của loại nhà nào, ở đâu, lúc nào. Một con số trả lời được bốn câu hỏi này đáng tin hơn mười con số không trả lời được câu nào.

Câu hỏi thường gặp

Giá rao bán có phải là giá thị trường không?

Không hẳn. Giá rao là kỳ vọng của người bán, cộng thêm khoảng để thương lượng, và tập tin rao thường nghiêng về những mảnh khó bán. Giá giao dịch thật thường thấp hơn giá rao, mức chênh tuỳ thị trường đang nóng hay trầm.

Vì sao giá trên hợp đồng công chứng có khi thấp hơn giá mua thật?

Vì thuế và lệ phí tính trên giá ghi hợp đồng, nên có trường hợp hai bên ghi thấp để giảm nghĩa vụ. Việc này là vi phạm, có thể bị truy thu, xử phạt, và gây rủi ro cho người mua khi có tranh chấp. Nó cũng làm số liệu lấy từ hợp đồng lệch thấp.

Ngân hàng định giá thấp hơn giá mua có nghĩa là mua đắt không?

Không nhất thiết. Ngân hàng định giá thận trọng để bảo vệ khoản vay, dựa trên khả năng bán khi phải xử lý tài sản. Giá họ đưa ra thường thấp hơn giá mua bán thông thường. Tuy vậy, nếu chênh lệch quá lớn, bạn nên tìm hiểu thêm lý do.

Có thể suy giá thị trường từ bảng giá đất bằng một hệ số không?

Không nên. Khoảng cách giữa bảng giá và giá thị trường khác nhau theo từng tỉnh, từng tuyến đường, từng thời điểm. Một hệ số cố định có thể đúng ở chỗ này và sai rất xa ở chỗ khác. Muốn biết giá thị trường, bạn cần giao dịch thật.

Tìm giá giao dịch thật ở đâu khi số liệu ít công khai?

Bạn hỏi trực tiếp người đã mua bán gần đây trong khu, đồng nghiệp, người dân, hoặc nhờ người có chuyên môn thẩm định giá. Thu thập vài giao dịch cùng loại, ghi rõ thời điểm, rồi lấy con số ở giữa thay vì tin vào một con số duy nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138