CachBiet.comCách Biệt
Giá đất và nhà ở giữa các tỉnh

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập: cách tính bao nhiêu năm thu nhập mua được nhà ở mỗi tỉnh

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập cho biết cần bao nhiêu năm thu nhập để mua một căn nhà. Cách tính, chọn số đầu vào, đọc chênh lệch giữa các tỉnh và những bẫy khi so.

Family of three seen from behind sitting on the doorstep of a small townhouse in Đà Nẵng, watching the street in the evening, warm lamp light, motorbikes passing

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập là giá một căn nhà điển hình chia cho thu nhập một năm của một hộ gia đình điển hình. Kết quả cho biết một hộ cần bao nhiêu năm thu nhập, giả định không tiêu gì, để mua được căn nhà đó. Tỉ lệ càng cao thì nhà ở càng khó tiếp cận với người làm việc tại chỗ.

Chỉ số này đơn giản nhưng rất dễ tính sai: chọn nhầm căn nhà "điển hình", dùng thu nhập cá nhân thay cho thu nhập hộ, dùng trung bình thay cho trung vị, hoặc so số của hai tỉnh lấy từ hai nguồn khác nhau. Bài hướng dẫn tính từng bước với tỉnh giả định, cách đọc chênh lệch giữa các tỉnh và những giới hạn của chỉ số. Bài không nêu tỉ lệ của tỉnh thật nào vì chưa có nguồn số liệu đã kiểm.

Vì sao cần chỉ số này mà không chỉ nhìn giá nhà

Giá nhà một mình không nói được nhà ở có dễ mua hay không. Một căn nhà ở đô thị lớn có giá gấp đôi căn tương tự ở tỉnh khác, nhưng nếu thu nhập ở đô thị đó cũng cao gấp đôi thì hai nơi khó mua như nhau. Ngược lại, giá nhà ở một tỉnh có thể thấp hơn hẳn, nhưng nếu thu nhập ở đó thấp hơn còn nhiều hơn, người làm việc tại chỗ vẫn khó mua nhà hơn.

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập đặt hai con số đó vào cùng một thước đo, nên so sánh được giữa các nơi và giữa các thời điểm. Nó trả lời câu hỏi rất đời thường: với mức thu nhập phổ biến ở đây, một gia đình phải làm bao nhiêu năm để có được một căn nhà phổ biến ở đây.

Chỉ số này được nhiều tổ chức nghiên cứu nhà ở dùng khi so khả năng chi trả giữa các đô thị. Cách chọn đầu vào giữa các tổ chức khác nhau, nên khi đọc một con số bạn luôn hỏi: giá nhà của loại nhà nào, thu nhập của ai, lấy ở đâu, năm nào. Không trả lời được bốn câu đó thì con số chỉ để tham khảo rất thô.

Tính tỉ lệ cho một tỉnh giả định: năm bước

Ví dụ dưới đây dùng tỉnh A giả định với số tròn. Bạn có thể làm lại với số của nơi mình sống khi có nguồn đáng tin.

  1. Chọn căn nhà điển hình. Xác định loại nhà phổ biến với người dân ở tỉnh A, ví dụ nhà riêng một trệt một lầu trên lô đất nhỏ trong hẻm ở đô thị chính. Đừng chọn nhà mặt phố trung tâm, vì phần đông không mua loại đó.
  2. Lấy giá trung vị của loại nhà đó. Thu thập giá của một nhóm giao dịch đã chốt cùng loại, xếp từ thấp tới cao, lấy giá ở giữa. Ví dụ giả định: giá trung vị là 2,4 tỉ đồng.
  3. Lấy thu nhập trung vị một năm của hộ gia đình. Dùng thu nhập của cả hộ, không phải của một người. Ví dụ giả định: một hộ điển hình có thu nhập 20 triệu đồng một tháng, tức 240 triệu đồng một năm.
  4. Chia hai con số. 2,4 tỉ chia 240 triệu bằng 10. Hộ điển hình ở tỉnh A cần 10 năm thu nhập để mua căn nhà điển hình, nếu không chi tiêu gì.
  5. Ghi rõ nguồn, năm và định nghĩa. Ghi loại nhà, cách lấy giá, cách lấy thu nhập và năm số liệu cạnh kết quả, để người khác hoặc chính bạn sau này so được đúng.

Thực tế không ai dành toàn bộ thu nhập để mua nhà, nên số năm thật sự cần tích luỹ dài hơn nhiều. Nếu hộ ở tỉnh A dành được ba phần mười thu nhập để mua nhà, theo ví dụ giả định, thời gian tích luỹ đủ trả hết giá nhà lên tới hơn ba mươi năm khi chưa tính lãi vay và trượt giá.

So hai tỉnh giả định: giá thấp chưa chắc dễ mua

Bảng dưới so tỉnh A và tỉnh B giả định. Số tròn chỉ để minh hoạ cách đọc, không gán cho tỉnh thật nào.

Chỉ tiêu (ví dụ giả định)Tỉnh ATỉnh B
Giá trung vị căn nhà điển hình2,4 tỉ đồng1,2 tỉ đồng
Thu nhập trung vị một năm của hộ240 triệu đồng96 triệu đồng
Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập10 năm12,5 năm
Nhận xétGiá cao nhưng thu nhập cũng caoGiá thấp hơn một nửa nhưng khó mua hơn

Nhìn giá nhà, tỉnh B rẻ hơn hẳn. Nhìn tỉ lệ, hộ điển hình ở tỉnh B cần nhiều năm thu nhập hơn để mua nhà. Đây là ví dụ cho thấy vì sao so giá nhà giữa các tỉnh mà không đặt cạnh thu nhập thì dễ đi đến kết luận sai. Tuy vậy, ở nhiều vùng nông thôn, phần lớn hộ không mua nhà mà tự xây trên đất gia đình, nên tỉ lệ này mô tả tốt hơn tình huống ở đô thị.

Vì sao tỉ lệ thường cao nhất ở đô thị lớn

Ở nhiều nước, tỉ lệ giá nhà trên thu nhập thường cao nhất ở các đô thị lớn, dù thu nhập ở đó cũng cao nhất. Lý do nằm ở cấu trúc: đô thị lớn tập trung việc làm, dịch vụ, trường học tốt nên nhiều người muốn sống ở đó, trong khi đất trong bán kính đi làm hằng ngày có hạn. Giá đất tăng nhanh hơn thu nhập, và phần chênh đó dồn vào tỉ lệ.

Một phần người mua ở đô thị lớn không dùng thu nhập tại chỗ để mua nhà: họ dùng tài sản tích luỹ, tiền bán nhà ở nơi khác, tiền gia đình hỗ trợ, hoặc mua để cho thuê. Những dòng tiền này đẩy giá nhà lên cao hơn mức mà thu nhập của người làm việc tại chỗ gánh được. Vì vậy tỉ lệ cao ở đô thị lớn không có nghĩa không ai mua được nhà, mà có nghĩa người chỉ dựa vào lương rất khó mua.

Ở tỉnh lẻ, tỉ lệ thường thấp hơn vì đất rộng, cầu ít dồn nén, và nhiều hộ đã có đất gia đình. Nhưng cũng có ngoại lệ ở các đô thị du lịch, ven biển, nơi người mua từ nơi khác đến với nguồn tiền không gắn với thu nhập địa phương. Ở những nơi đó, tỉ lệ tính theo thu nhập người dân tại chỗ có thể cao bất thường.

Những bẫy khi tính và khi so

Dùng thu nhập cá nhân thay cho thu nhập hộ. Nhà là thứ cả hộ mua. Dùng thu nhập một người cho ra tỉ lệ cao gần gấp đôi, làm nhà ở trông khó mua hơn thực tế với hộ có hai người đi làm.

Dùng trung bình thay cho trung vị. Một số căn nhà rất đắt kéo giá trung bình lên; một số hộ thu nhập rất cao kéo thu nhập trung bình lên. Hai sai lệch này không triệt tiêu nhau, nên tỉ lệ tính bằng trung bình thường lệch khỏi trải nghiệm của phần đông.

Giá nhà và thu nhập lệch năm. Giá nhà năm nay chia thu nhập của hai năm trước làm tỉ lệ cao hơn thực tế khi thu nhập đang tăng. Nên dùng cùng năm, hoặc ghi rõ độ lệch.

Giá rao thay cho giá đã chốt. Giá rao thường cao hơn giá giao dịch thật. Tỉ lệ tính bằng giá rao thổi phồng mức khó tiếp cận.

So số của hai nguồn khác nhau. Nguồn này lấy giá căn hộ chung cư, nguồn kia lấy giá nhà riêng; nguồn này lấy thu nhập từ khảo sát hộ gia đình, nguồn kia lấy lương bình quân của người có hợp đồng. Hai tỉ lệ đó không so được với nhau.

Quên tỉnh mới gộp từ tỉnh cũ. Sau sắp xếp năm 2025, giá nhà và thu nhập của tỉnh mới là gộp của nhiều vùng. Tỉ lệ cho cả tỉnh mới khó so với tỉ lệ của từng tỉnh cũ trước đó.

Tỉ lệ tiền thuê trên thu nhập: chỉ số đi kèm

Với người chưa mua nhà, câu hỏi thực tế hơn là tiền thuê nhà chiếm bao nhiêu phần thu nhập mỗi tháng. Cách tính tương tự: lấy tiền thuê trung vị của loại nhà phổ biến chia cho thu nhập trung vị một tháng của hộ thuê nhà. Ví dụ giả định, tiền thuê 4 triệu đồng, thu nhập hộ 16 triệu đồng, tỉ lệ là một phần tư.

Ở nhiều nơi trên thế giới, người ta hay dùng một ngưỡng quy ước để nói gánh nặng nhà ở là nặng hay nhẹ, thường quanh mức ba phần mười thu nhập. Đây là quy ước tham khảo, không phải chuẩn của Việt Nam và không phải ranh giới tuyệt đối: hộ thu nhập thấp có thể thấy một phần năm đã nặng, hộ thu nhập cao có thể dành nhiều hơn mà vẫn thoải mái.

Đặt hai chỉ số cạnh nhau cho bạn bức tranh đầy đủ hơn về một tỉnh: tỉ lệ giá nhà trên thu nhập cao nhưng tiền thuê trên thu nhập thấp nghĩa là ở thuê khá dễ, mua thì khó; cả hai đều cao nghĩa là nhà ở là gánh nặng lớn với người làm việc tại chỗ. Với người đang cân nhắc chuyển tỉnh, đây là hai con số nên tự ước tính cho hoàn cảnh của mình.

Tìm số đầu vào ở đâu và dùng thế nào cho an toàn

Bạn có thể tự ước tính tỉ lệ cho hoàn cảnh của mình. Những gợi ý dưới đây giúp số đầu vào đáng tin hơn:

  • Thu nhập: số liệu thu nhập bình quân theo tỉnh từ khảo sát mức sống hộ gia đình do cơ quan thống kê công bố; đọc kỹ định nghĩa là thu nhập bình quân đầu người hay của hộ, theo tháng hay năm.
  • Giá nhà: tự thu thập giá đã chốt của vài giao dịch cùng loại nhà ở khu bạn quan tâm, hỏi người dân, văn phòng công chứng hoặc người đã mua gần đây; tránh lấy giá rao làm chuẩn.
  • Nếu chỉ có thu nhập bình quân đầu người, nhân với số người trung bình của một hộ để ra thu nhập hộ, và ghi rõ đây là ước tính.
  • Thay cho trung vị của cả tỉnh, dùng con số của chính gia đình bạn và căn nhà bạn định mua; đó là tỉ lệ quan trọng nhất với bạn.
  • Ghi lại cách tính để năm sau làm lại theo cùng cách, thấy được xu hướng của chính khu vực bạn sống.

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập không dự báo giá nhà sẽ lên hay xuống. Nó cho biết nhà ở đang nằm ở đâu so với túi tiền của người dân tại chỗ, và giúp bạn đặt kỳ vọng thực tế khi lập kế hoạch tài chính cho gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Tỉ lệ giá nhà trên thu nhập bao nhiêu thì được coi là dễ mua?

Không có một con số chuẩn áp cho mọi nơi. Một số tổ chức quốc tế dùng các ngưỡng quy ước để phân loại, nhưng cách chọn đầu vào của họ khác nhau. Điều hữu ích hơn là so tỉ lệ giữa các nơi hoặc các năm khi dùng cùng một cách tính.

Vì sao nên dùng thu nhập hộ chứ không phải thu nhập cá nhân?

Vì nhà ở là thứ cả hộ cùng mua và cùng ở, và nhiều hộ có hơn một người đi làm. Dùng thu nhập một người làm tỉ lệ cao hơn thực tế. Nếu bạn sống một mình thì thu nhập cá nhân chính là thu nhập hộ của bạn.

Tỉnh có giá nhà rẻ có phải dễ mua nhà hơn không?

Chưa chắc. Nếu thu nhập ở tỉnh đó thấp hơn nhiều so với mức chênh của giá nhà, tỉ lệ giá nhà trên thu nhập có thể còn cao hơn tỉnh có giá nhà đắt. Bạn phải đặt giá nhà cạnh thu nhập mới kết luận được.

Tỉ lệ này có tính đến lãi vay ngân hàng không?

Không. Tỉ lệ chỉ so giá nhà với thu nhập năm, không tính lãi vay, chi phí giao dịch hay chi tiêu sinh hoạt. Muốn biết khả năng vay trả, bạn cần tính riêng số tiền trả góp hằng tháng so với thu nhập, theo lãi suất và thời hạn vay thật của mình.

Có nên dùng tỉ lệ này để quyết định chuyển đến tỉnh nào sống không?

Có thể dùng làm một trong nhiều yếu tố, nhưng nên tính theo hoàn cảnh riêng: thu nhập bạn sẽ có ở nơi mới và loại nhà bạn cần. Việc làm, trường học, bệnh viện, khoảng cách tới gia đình cũng quan trọng không kém.

Ở nông thôn nhiều người tự xây nhà trên đất gia đình thì tỉ lệ có ý nghĩa không?

Ít ý nghĩa hơn ở đô thị, vì phần lớn hộ không mua cả đất lẫn nhà trên thị trường. Ở những nơi đó, chi phí xây dựng so với thu nhập, hoặc giá một lô đất nhỏ so với thu nhập, có thể phản ánh khó khăn về nhà ở tốt hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138