TP. Cần Thơ sau sắp xếp năm 2025 là thành phố trực thuộc trung ương hình thành từ ba địa phương cũ: Cần Thơ, Sóc Trăng và Hậu Giang. Thành phố mới trải từ bờ sông Hậu, qua vùng ruộng lúa và kênh rạch nội đồng, ra tới vùng ven biển nuôi tôm và trồng hành tím. Đó là một mặt cắt khá đầy đủ của đồng bằng sông Cửu Long trong một đơn vị hành chính.
Cần Thơ cũ từ lâu được coi là đô thị trung tâm của vùng: nơi có trường đại học lớn, bệnh viện tuyến vùng, sân bay quốc tế, cầu Cần Thơ và các dịch vụ thương mại phục vụ cả đồng bằng. Bài này mô tả định tính từng khu vực cũ, ngành chủ lực, thế mạnh và thách thức, và lưu ý khi đọc số liệu của thành phố sau hợp nhất. Bài không đưa con số thống kê thật.
Một thành phố trung tâm ghép với hai tỉnh nông nghiệp
Trước hợp nhất, Cần Thơ cũ là đô thị lớn nhất đồng bằng sông Cửu Long với nền kinh tế thiên về dịch vụ: thương mại bán buôn nông sản, ngân hàng, giáo dục đại học, y tế, du lịch sông nước, cùng công nghiệp chế biến lúa gạo và thuỷ sản ở các khu công nghiệp ven sông Hậu. Hậu Giang cũ, vốn được tách ra từ Cần Thơ trước đây, là vùng nông nghiệp nội đồng với lúa, mía, cây ăn trái, khóm. Sóc Trăng cũ là tỉnh ven biển, nổi tiếng với gạo thơm, hành tím, tôm nuôi và cộng đồng người Khmer đông đảo.
Ghép lại, TP. Cần Thơ mới có ba kiểu không gian: đô thị dịch vụ bên sông Hậu, vùng ruộng – vườn nội đồng và vùng ven biển. Về nguyên lý, đây là một cấu trúc có lợi: đô thị trung tâm cần vùng nguyên liệu và thị trường, vùng nông nghiệp cần nơi chế biến, phân phối, đào tạo và chữa bệnh. Thực tế, khoảng cách hạ tầng giữa trung tâm và vùng ven biển là điều thành phố mới phải xử lý lâu dài.
Một hệ quả dễ thấy khi đọc số liệu: các chỉ số bình quân của "Cần Thơ mới" sẽ khác nhiều so với "Cần Thơ cũ", vì thành phố giờ bao gồm thêm vùng nông thôn rộng. Đừng vội kết luận mức sống giảm hay tăng khi thấy số khác đi; đó có thể chỉ là thay đổi phạm vi.
Khu vực Cần Thơ cũ: dịch vụ vùng và chế biến nông sản
Trung tâm thương mại của đồng bằng. Nhiều đầu mối thu mua lúa gạo, thuỷ sản, trái cây của cả vùng đặt văn phòng ở Cần Thơ cũ. Các ngân hàng, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp phân phối thường lấy đây làm chi nhánh vùng.
Giáo dục và y tế tuyến vùng. Trường đại học lớn và các bệnh viện tuyến cuối của vùng đặt tại đây, thu hút người học, người bệnh và nhân viên từ nhiều tỉnh, tạo nên một nền kinh tế dịch vụ quanh trường và quanh bệnh viện.
Hạ tầng giao thông vùng. Cầu Cần Thơ, sân bay quốc tế Cần Thơ, cảng trên sông Hậu và các tuyến cao tốc đang dần nối dài làm cho thành phố là điểm trung chuyển hàng hoá, hành khách của nhiều tỉnh phía nam sông Hậu.
Chế biến lúa gạo và thuỷ sản. Các nhà máy xay xát, lau bóng gạo, chế biến cá tra, tôm, thức ăn chăn nuôi hoạt động ở các khu công nghiệp ven sông, tận dụng đường thuỷ để nhận nguyên liệu và xuất hàng.
Du lịch sông nước. Chợ nổi Cái Răng, vườn trái cây ven sông và các tour đường thuỷ là sản phẩm du lịch quen thuộc. Du lịch tạo việc làm cho người dân ven sông nhưng cần đầu tư để giữ nét sông nước khi đô thị mở rộng.
Khu vực Hậu Giang cũ: vùng ruộng vườn nội đồng
Hậu Giang cũ là vùng nông nghiệp nội đồng, không giáp biển, được bao quanh bởi mạng lưới kênh rạch dày. Lúa vẫn là cây chủ lực, bên cạnh mía ở một số vùng, cây ăn trái và khóm ở vùng đất phèn phía nam, nổi tiếng nhất là khóm Cầu Đúc. Kênh xáng và chợ ven kênh từng là trục kinh tế chính, nay giao thông đường bộ đã dần thay thế.
Những năm trước hợp nhất, Hậu Giang cũ phát triển thêm khu công nghiệp ven sông Hậu để đón nhà máy chế biến, và đô thị dọc trục quốc lộ. Tuy vậy, phần lớn người lao động vẫn gắn với nông nghiệp hoặc đi làm xa ở các khu công nghiệp Đông Nam Bộ. Tình trạng thanh niên rời quê làm cho nhiều ấp chỉ còn người già và trẻ nhỏ, một hiện tượng chung của nhiều tỉnh miền Tây.
Khi nhập vào thành phố trực thuộc trung ương, vùng này có cơ hội tiếp cận dịch vụ đô thị và nguồn lực đầu tư của trung tâm dễ hơn. Nhưng chuyển một vùng nông thôn thành vùng ven của đô thị lớn là việc dài hơi: cần đường sá, trường học, trạm y tế, và nhất là việc làm tại chỗ để người trẻ không phải đi xa.
Khu vực Sóc Trăng cũ: gạo thơm, hành tím, tôm và vùng ven biển
Sóc Trăng cũ mang vào thành phố mới vùng ven biển với kiểu kinh tế rất khác vùng sông Hậu. Gạo thơm là niềm tự hào được nhắc nhiều nhất: các giống lúa thơm do người trong tỉnh lai tạo đã có tên tuổi trên thị trường. Vùng đất giồng cát ven biển nổi tiếng với hành tím Vĩnh Châu, trồng theo mùa và bán đi nhiều tỉnh.
Dải ven biển nuôi tôm nước lợ, cùng các mô hình kết hợp lúa – tôm luân phiên theo mùa mặn – ngọt. Đây là cách người dân thích ứng với điều kiện nước: mùa khô nước mặn thì nuôi tôm, mùa mưa nước ngọt thì cấy lúa. Thu nhập từ tôm có thể cao hơn lúa nhưng rủi ro dịch bệnh và thời tiết cũng lớn hơn.
Sóc Trăng cũ có cộng đồng người Khmer đông đảo, với lễ hội và kiến trúc đặc sắc tạo tiềm năng du lịch văn hoá. Thách thức lớn của vùng này là sạt lở bờ biển, xâm nhập mặn trong mùa khô, thiếu nước ngọt sinh hoạt ở một số nơi, và kết nối giao thông với trung tâm thành phố. Khi bạn so sánh mức sống, nên tách vùng ven biển này khỏi khu vực đô thị trung tâm vì khác biệt về hạ tầng và việc làm là đáng kể.
Chuyển đến Cần Thơ sống và làm việc: những gì nên cân nhắc
Cần Thơ thường là lựa chọn của người miền Tây muốn làm việc gần quê mà không phải lên TP. Hồ Chí Minh, của người học xong đại học muốn ở lại, và của gia đình cần gần bệnh viện, trường học tốt. Khu đô thị trung tâm có nhiều việc ở ngân hàng, bán lẻ, giáo dục, y tế, logistics, chế biến nông sản; nhịp sống chậm hơn TP. Hồ Chí Minh và chi phí sống cảm nhận thường dễ chịu hơn, dù khu trung tâm cũng đắt dần lên.
Điều nên cân nhắc là số lượng việc ở một số ngành còn ít so với đô thị lớn nhất miền Nam, nên người làm công nghệ, tài chính chuyên sâu, thiết kế có thể ít lựa chọn hơn. Mức lương ở nhiều vị trí thường thấp hơn TP. Hồ Chí Minh, đổi lại tiền thuê nhà và đi lại nhẹ hơn. Cách so đúng là lập bảng thu – chi của chính mình ở hai nơi thay vì chỉ nhìn mức lương.
Với vùng ven của thành phố mới, thuộc Hậu Giang cũ và Sóc Trăng cũ, chi phí sống thấp hơn nhưng việc làm tại chỗ ít hơn và khoảng cách tới dịch vụ y tế, giáo dục xa hơn. Nếu chọn ở vùng ven và đi làm ở trung tâm, hãy đi thử quãng đường vào giờ cao điểm và vào ngày mưa, triều cường để biết thật sự mất bao lâu.
Thách thức của Cần Thơ mới
Những vấn đề sau thường được nêu khi bàn về thành phố sau hợp nhất:
- Sạt lở bờ sông và bờ biển: dọc sông Hậu và dải ven biển, sạt lở đe doạ nhà cửa, đường sá và đất canh tác.
- Sụt lún và ngập do triều cường: khu vực đô thị trũng thấp bị ngập khi triều lên, nhất là những tháng cuối năm.
- Xâm nhập mặn mùa khô: vùng ven biển chịu ảnh hưởng nặng hơn, tác động tới lúa và nước sinh hoạt.
- Lao động trẻ rời quê: nhiều người đi làm ở khu công nghiệp phía Đông Nam Bộ, khiến vùng nông thôn thiếu lao động.
- Chênh lệch hạ tầng giữa trung tâm và ven biển: đường, trường, bệnh viện tập trung ở khu đô thị bên sông Hậu.
- Giá trị gia tăng của nông sản: phần lớn lúa gạo, thuỷ sản vẫn bán ở dạng ít chế biến; nâng giá trị cần nhà máy, thương hiệu và kho lạnh.
Những thách thức này không phải riêng Cần Thơ mà là của cả đồng bằng. Vì thành phố là trung tâm vùng, cách nó giải các bài toán trên thường được các tỉnh lân cận theo dõi và học hỏi.
So sánh Cần Thơ với tỉnh khác cho đúng
Cần Thơ thường được đem ra so với các tỉnh lân cận hoặc với các thành phố trực thuộc trung ương khác. Một vài bước giúp phép so có nghĩa:
- Xác định bạn đang so "Cần Thơ cũ" hay "Cần Thơ mới"; hai phạm vi cho kết quả rất khác.
- Dùng chỉ số bình quân đầu người hoặc tỷ lệ thay vì tổng, vì quy mô dân số sau hợp nhất đã thay đổi.
- Đặt chỉ số sản lượng cạnh chỉ số thu nhập từ khảo sát mức sống; hai loại này đo hai điều khác nhau.
- Nếu so với thành phố trực thuộc trung ương khác, nhớ rằng Cần Thơ mới có tỷ trọng nông nghiệp đáng kể, nên cơ cấu ngành không giống một đô thị thuần dịch vụ.
- Ghi lại nguồn, năm, phạm vi cho từng con số để người khác kiểm lại được.
Ví dụ giả định: thành phố A có thu nhập bình quân 10 phần, ghép thêm hai vùng nông thôn có thu nhập 6 và 7 phần. Bình quân mới có thể còn khoảng 8 phần dù không ai trong vùng giảm thu nhập — đó là hiệu ứng thay đổi phạm vi, không phải mức sống đi xuống.
Câu hỏi thường gặp
TP. Cần Thơ mới gồm những địa phương cũ nào?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, TP. Cần Thơ mới hình thành từ thành phố Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Hậu Giang cũ. Thành phố vẫn là đơn vị trực thuộc trung ương, chính quyền theo mô hình hai cấp hoạt động từ 1/7/2025.
Vì sao Cần Thơ được coi là trung tâm của đồng bằng sông Cửu Long?
Vì thành phố tập trung trường đại học lớn, bệnh viện tuyến vùng, sân bay quốc tế, cảng trên sông Hậu, đầu mối thương mại nông sản và chi nhánh vùng của nhiều doanh nghiệp, ngân hàng. Người dân nhiều tỉnh lân cận đến đây để học, khám chữa bệnh và làm ăn.
Ngành chủ lực của Cần Thơ mới là gì?
Thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế ở khu đô thị trung tâm; chế biến lúa gạo, thuỷ sản ở các khu công nghiệp ven sông; lúa gạo, cây ăn trái, khóm ở vùng nội đồng; tôm nước lợ, hành tím và mô hình lúa – tôm ở vùng ven biển thuộc Sóc Trăng cũ.
Sau hợp nhất, số liệu bình quân của Cần Thơ có giảm không?
Có thể khác đi vì thành phố giờ bao gồm thêm vùng nông thôn rộng, nhưng điều đó không có nghĩa đời sống người dân đi xuống. Muốn biết thật, bạn so cùng phạm vi qua các năm và đọc chú thích phương pháp của cơ quan thống kê.
Vùng ven biển Cần Thơ mới gặp khó khăn gì?
Những khó khăn thường gặp là sạt lở bờ biển, xâm nhập mặn vào mùa khô, thiếu nước ngọt sinh hoạt ở một số nơi, rủi ro dịch bệnh khi nuôi tôm và khoảng cách tới dịch vụ y tế, giáo dục ở trung tâm thành phố.
Tra số liệu kinh tế Cần Thơ ở đâu?
Bạn đọc niên giám thống kê thành phố, báo cáo kinh tế – xã hội định kỳ của chính quyền thành phố và kết quả khảo sát mức sống dân cư cấp quốc gia. Với số liệu từ năm 2025, kiểm chú thích để biết đã gộp Sóc Trăng, Hậu Giang cũ chưa.