Khánh Hoà mới được hình thành từ hai tỉnh cũ là Khánh Hoà và Ninh Thuận theo Nghị quyết 202/2025/QH15; kinh tế tỉnh mới dựa trên du lịch biển quanh Nha Trang và Cam Ranh, cảng và khu kinh tế Vân Phong, thuỷ sản và yến sào, cùng phía Ninh Thuận cũ với năng lượng tái tạo, nông nghiệp vùng khô hạn như nho, táo, muối, chăn nuôi dê cừu.
Hai tỉnh cũ đều có biển nhưng khí hậu khác nhau rõ: phía Ninh Thuận cũ khô, nắng gió nhiều, đất cằn; phía Khánh Hoà cũ có nhiều vịnh kín, đảo và đô thị du lịch lớn. Tỉnh mới vì thế có một trung tâm du lịch quốc tế đi cùng một vùng năng lượng và nông nghiệp thích nghi khô hạn. Bài này mô tả định tính, không có số liệu thật.
Một dải ven biển từ vịnh Vân Phong tới vùng nắng gió
Khánh Hoà cũ trải từ vịnh Vân Phong ở phía bắc qua Nha Trang, Cam Ranh; Ninh Thuận cũ tiếp nối ở phía nam với vùng Phan Rang, vịnh Vĩnh Hy, đồng muối và đồi cát. Phía tây của cả hai là núi, nối lên cao nguyên Tây Nguyên. Từ 1/7/2025, tỉnh mới vận hành chính quyền hai cấp; Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hoà, Phan Rang – Tháp Chàm giờ là những khu vực thuộc xã, phường mới, không còn là đơn vị cấp huyện.
Kết nối dọc có quốc lộ 1, đường sắt Bắc – Nam và các đoạn cao tốc Bắc – Nam qua tỉnh. Sân bay quốc tế Cam Ranh nằm khoảng giữa hai vùng cũ, thuận cho cả khách đến Nha Trang lẫn khách đến Ninh Thuận cũ. Kết nối ngang lên Tây Nguyên có các tuyến đèo, và tuyến cao tốc Khánh Hoà – Buôn Ma Thuột đang được đầu tư.
Do khí hậu khác nhau, hai nửa có nghề khác nhau. Không nên lấy hình ảnh phố biển Nha Trang để hình dung cả tỉnh, cũng không nên lấy vùng khô hạn để hình dung cả tỉnh.
Phía Khánh Hoà cũ: du lịch, cảng, biển
Du lịch biển đảo. Nha Trang là trung tâm du lịch biển quen thuộc với khách trong nước và quốc tế; bán đảo Cam Ranh có dải khu nghỉ dưỡng; các đảo trong vịnh Nha Trang và vịnh Vân Phong phục vụ du lịch lặn, nghỉ dưỡng. Du lịch kéo theo lưu trú, nhà hàng, vận chuyển, mua sắm.
Vịnh Vân Phong và cảng. Vân Phong là vịnh nước sâu, có khu kinh tế với định hướng cảng, năng lượng, công nghiệp và du lịch. Định hướng của khu này đã thay đổi nhiều lần qua các năm, nên khi đọc tin về Vân Phong bạn cần xem văn bản quy hoạch hiện hành.
Đóng tàu, chế biến thuỷ sản. Tỉnh có công nghiệp đóng và sửa chữa tàu, các nhà máy chế biến thuỷ sản, cùng nghề nuôi tôm hùm lồng, nuôi cá biển ở các vịnh kín.
Yến sào. Nghề khai thác yến ở các đảo đá ven biển là nét riêng lâu đời; bên cạnh đó là nghề nuôi chim yến trong nhà ở nhiều nơi. Giá trị cao đi cùng vấn đề hàng giả, hàng pha trộn và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Phía Ninh Thuận cũ: nắng, gió, muối và cây chịu hạn
Năng lượng tái tạo. Nắng và gió nhiều quanh năm đã biến vùng này thành nơi tập trung nhiều dự án điện mặt trời và điện gió. Như mọi nơi, năng lượng tái tạo đóng góp lớn vào giá trị sản xuất và đầu tư nhưng tạo ít việc làm thường xuyên, và phụ thuộc vào cơ chế giá điện, đường truyền tải.
Chủ trương điện hạt nhân. Quốc hội đã quyết định tiếp tục chủ trương đầu tư dự án điện hạt nhân ở Ninh Thuận cũ. Đây là dự án dài hạn; các mốc tiến độ và ảnh hưởng cụ thể cần theo dõi qua văn bản chính thức, không nên dựa vào tin đồn hay quảng cáo đất.
Nông nghiệp thích nghi khô hạn. Nho, táo, tỏi, măng tây, chăn nuôi dê cừu là những sản phẩm gắn với vùng đất khô. Hệ thống hồ chứa và kênh tưới quyết định mùa vụ.
Muối và thuỷ sản. Đồng muối ven biển là nghề truyền thống; ven biển có đánh bắt, nuôi tôm giống, nuôi trồng thuỷ sản.
Du lịch và văn hoá Chăm. Vịnh Vĩnh Hy, các bãi biển hoang sơ, đồi cát cùng tháp Chăm, làng gốm, làng dệt của đồng bào Chăm là điểm đến cho du lịch văn hoá, khám phá.
Hai vùng cũ và câu hỏi cho người tìm hiểu
Bảng dưới không xếp vùng nào hơn; mỗi dòng là một câu hỏi bạn nên đặt khi tìm hiểu một khu vực cụ thể.
| Câu hỏi | Phía Khánh Hoà cũ | Phía Ninh Thuận cũ |
|---|---|---|
| Thu nhập dựa vào gì? | Du lịch, dịch vụ, cảng, thuỷ sản | Năng lượng, nông nghiệp chịu hạn, muối, thuỷ sản |
| Việc làm phổ biến | Khách sạn, nhà hàng, lữ hành, cảng, chế biến | Nông nghiệp, vận hành – bảo trì năng lượng, dịch vụ nhỏ |
| Rủi ro chính | Lượng khách quốc tế biến động, bão | Hạn hán, thiếu nước, giá điện thay đổi |
| Nhà ở | Đô thị du lịch, chi phí thuê cao hơn trong vùng | Thưa hơn, chi phí thấp hơn, dịch vụ ít hơn |
| Điều nên kiểm | Quy hoạch ven biển, mùa khách | Nguồn nước, quy hoạch các dự án năng lượng |
Hàng "Nhà ở" là nhận định chung, không có số. Muốn biết chi phí thật, bạn khảo sát giá thuê tại chỗ và tra bảng giá đất do UBND tỉnh ban hành; bảng giá đất khác giá giao dịch thực tế.
Thế mạnh của Khánh Hoà mới
Thế mạnh rõ nhất là thương hiệu du lịch biển quốc tế đã có sẵn, cùng sân bay quốc tế và cảng. Tỉnh mới có thể mở rộng sản phẩm du lịch xuống phía nam: khách nghỉ ở Nha Trang hay Cam Ranh có thể đi thêm vịnh Vĩnh Hy, đồi cát, làng Chăm. Với khách, đó là thêm lý do ở lâu hơn; với vùng Ninh Thuận cũ, đó là dòng khách sẵn có ngay cạnh.
Thế mạnh thứ hai là năng lượng. Nguồn điện tái tạo, cùng chủ trương điện hạt nhân, làm tỉnh có vị trí đặc biệt trong bản đồ năng lượng quốc gia. Điện tại chỗ dồi dào là điều kiện để thu hút một số ngành công nghiệp cần nhiều điện, nếu hạ tầng truyền tải và quy hoạch cho phép.
Thế mạnh thứ ba là sự đa dạng nghề biển: từ du lịch, cảng, đóng tàu tới yến sào, nuôi biển, muối. Khi một nghề gặp khó, những nghề khác vẫn giữ được nhịp, giúp kinh tế tỉnh ít bị phụ thuộc vào một mảng duy nhất.
Thách thức của Khánh Hoà mới
Những vấn đề sau được nêu thường xuyên khi bàn về vùng này:
- Nước. Phía Ninh Thuận cũ thuộc vùng khô hạn; thiếu nước cho sinh hoạt và sản xuất trong mùa khô là vấn đề kéo dài, cần hồ chứa, kênh tưới và cách dùng nước tiết kiệm.
- Phụ thuộc khách quốc tế. Du lịch Nha Trang và Cam Ranh nhạy với biến động của vài thị trường khách lớn; khi một thị trường giảm, nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng cùng lúc.
- Môi trường biển. Nuôi trồng dày đặc, nước thải đô thị và xây dựng ven biển gây áp lực lên chất lượng nước vịnh, rạn san hô.
- Quy hoạch thay đổi. Vân Phong, các dự án ven biển, dự án năng lượng từng nhiều lần đổi hướng; người dân và doanh nghiệp nhỏ khó lập kế hoạch dài hạn.
- Chênh lệch vùng. Vùng núi phía tây và vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn so với đô thị ven biển.
Nếu bạn định đến Khánh Hoà mới sống, làm việc hoặc mở cơ sở
Tỉnh mới có hai nhịp sống khác nhau, nên các gợi ý dưới đây chia theo nhóm người:
- Người làm du lịch, khách sạn, nhà hàng: Nha Trang và Cam Ranh có nhiều việc nhưng cũng nhiều cạnh tranh; hỏi kỹ về mùa khách, tỷ lệ khách quốc tế của nơi định làm, và chế độ trong mùa thấp điểm.
- Người định mở cơ sở lưu trú nhỏ ở vùng Ninh Thuận cũ: dòng khách đang lớn dần nhưng còn theo mùa; khảo sát vào cả mùa đông và mùa hè, tính chi phí nước sinh hoạt trong mùa khô.
- Kỹ thuật viên điện, cơ khí: các nhà máy điện gió, điện mặt trời cần đội vận hành, bảo trì; số chỗ không nhiều nhưng đòi hỏi tay nghề và chứng chỉ an toàn.
- Người làm nông nghiệp: tìm hiểu hệ thống thuỷ lợi phục vụ khu đất định thuê, loại cây chịu hạn hợp vùng, và đầu ra trước khi xuống giống.
- Ai cũng nên tra lương tối thiểu vùng áp cho địa bàn theo nghị định hiện hành, bảng giá đất do UBND tỉnh ban hành, và cảnh giác với lời mời mua đất ăn theo các dự án lớn chưa có văn bản rõ ràng.
Bài viết không khuyên đầu tư hay mua đất. Thông tin quy định cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực.
Đọc số liệu Khánh Hoà mới cho đúng
Làm theo các bước sau khi gặp số liệu về tỉnh:
- Hỏi số nói về Khánh Hoà cũ hay tỉnh mới. Với năm trước 2025, ghép số của Khánh Hoà cũ và Ninh Thuận cũ; tổng thì cộng, bình quân thì tính lại bằng tổng chia tổng.
- Với năng lượng, phân biệt năm xây dựng (vốn đầu tư tăng vọt) và năm vận hành (giá trị sản xuất tăng, việc làm ít). Một năm "vốn đầu tư kỷ lục" chưa chắc kéo theo thu nhập hộ gia đình.
- Với du lịch, kiểm định nghĩa lượt khách, khách có lưu trú, doanh thu; chỉ so khi cùng nguồn, cùng cách tính.
- So mức sống bằng thu nhập bình quân đầu người từ khảo sát mức sống hộ gia đình, chia theo thành thị và nông thôn. Ví dụ giả định: đô thị du lịch 11 đơn vị, vùng khô hạn 6 đơn vị; bình quân chung không nói đúng về bên nào.
- Nguồn tra: niên giám thống kê của cơ quan thống kê, báo cáo kinh tế – xã hội của UBND tỉnh. Mọi con số ở bài này là ví dụ giả định.
Câu hỏi thường gặp
Khánh Hoà mới gồm những tỉnh cũ nào?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Khánh Hoà mới được hình thành từ hai tỉnh cũ là Khánh Hoà và Ninh Thuận. Chính quyền tỉnh mới vận hành từ 1/7/2025 theo mô hình hai cấp.
Sau sáp nhập, Nha Trang có còn là trung tâm du lịch không?
Có. Nha Trang vẫn là trung tâm du lịch biển của tỉnh; thay đổi là về tổ chức hành chính. Tỉnh mới có thêm vùng Ninh Thuận cũ với vịnh Vĩnh Hy, đồi cát, văn hoá Chăm để mở rộng sản phẩm.
Năng lượng tái tạo ở Ninh Thuận cũ có tạo nhiều việc làm không?
Nhiều việc làm trong giai đoạn xây dựng, còn khi vận hành chỉ cần đội ngũ kỹ thuật nhỏ. Lợi ích dài hạn cho địa phương chủ yếu qua thu ngân sách, hạ tầng và tiền thuê đất.
Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang ở giai đoạn nào?
Quốc hội đã quyết định tiếp tục chủ trương đầu tư; các bước chuẩn bị, lựa chọn đối tác và tiến độ được công bố qua văn bản chính thức. Hãy theo dõi nguồn chính thức, đừng dựa vào lời mời mua đất "đón đầu".
Thiếu nước ở Ninh Thuận cũ ảnh hưởng thế nào tới kinh tế?
Thiếu nước giới hạn loại cây trồng, mùa vụ và chăn nuôi, ảnh hưởng cả sinh hoạt. Đó là lý do nông nghiệp ở đây chọn cây chịu hạn như nho, táo, tỏi, và vì sao hồ chứa, kênh tưới quan trọng.
Tra bảng giá đất và quy hoạch Vân Phong ở đâu?
Bảng giá đất do UBND tỉnh ban hành bằng quyết định, công bố trên cổng thông tin của tỉnh. Quy hoạch khu kinh tế Vân Phong theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; kiểm văn bản đang có hiệu lực, vì định hướng đã đổi nhiều lần.