Tiền cần chuẩn bị cho tháng đầu ở tỉnh mới thường gấp hai đến ba lần chi phí sống một tháng bình thường, vì cùng lúc phải trả tiền cọc và tiền thuê trả trước, chi phí chuyển đồ, sắm những thứ còn thiếu, và sống trong khoảng thời gian chưa nhận được kỳ lương đầu ở chỗ làm mới. Mức gấp bao nhiêu tuỳ hợp đồng thuê và lịch trả lương; con số ở đây chỉ là cách hình dung, bạn phải tính lại theo trường hợp của mình.
Nhiều người chuẩn bị đủ tiền sống một tháng nhưng hụt ngay tuần đầu vì quên rằng chủ nhà đòi cọc và trả trước một lúc, hoặc lương tháng đầu được trả vào giữa tháng sau. Bài này chia tiền tháng đầu thành ba phần, đi qua từng khoản với câu hỏi cần đặt cho chủ nhà và chỗ làm, và kết thúc bằng một ví dụ giả định cộng đủ các khoản.
Tiền tháng đầu gồm ba phần
Phần thứ nhất là khoản một lần để vào ở: tiền cọc, tiền thuê trả trước, phí môi giới nếu có, chi phí vận chuyển đồ đạc, vé xe cho người, sắm đồ thiếu, làm lại chìa khoá hay lắp thêm thứ cần thiết. Phần này trả xong là thôi, một số khoản như tiền cọc sẽ về lại khi trả nhà nếu đúng điều kiện hợp đồng.
Phần thứ hai là chi phí sống tháng đầu, thường cao hơn tháng bình thường vì chưa quen chợ, chưa nấu ăn đều, đi lạc đường, phải ăn ngoài nhiều. Phần thứ ba là quỹ chờ lương: khoảng thời gian từ ngày bắt đầu đi làm tới ngày nhận đồng lương đầu tiên, cộng với tháng mà lương có thể chưa trọn vì bắt đầu giữa tháng.
Ba phần này đến cùng lúc nên áp lực tiền mặt dồn vào vài tuần. Sau tháng đầu, chi tiêu trở về mức bình thường, nên đừng dùng cảm giác tháng đầu để kết luận nơi mới đắt quá. Ngược lại, cũng đừng lấy chi phí sống bình thường để chuẩn bị tiền mang theo. Hai con số khác nhau và trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Tiền cọc và tiền thuê trả trước: hỏi gì trước khi đặt cọc
Cọc bao nhiêu tháng và trả trước bao nhiêu tháng. Mỗi chủ nhà một kiểu: có nơi cọc một tháng trả trước một tháng, có nơi đòi trả trước nhiều tháng. Tổng số tháng phải trả ngay là con số lớn nhất của tháng đầu, nên hỏi đầu tiên và ghi vào bảng.
Điều kiện trả lại cọc. Hỏi rõ trường hợp nào mất cọc: trả nhà trước hạn, báo trước không đủ ngày, hư hỏng đồ đạc. Đọc kỹ điều khoản và chụp ảnh hiện trạng phòng khi nhận, kèm ngày giờ, để lúc trả nhà có căn cứ.
Điện nước và phí dịch vụ tính thế nào. Ghi chỉ số đồng hồ ngày nhận nhà. Hỏi giá điện nước áp dụng, phí rác, phí internet, phí gửi xe. Những khoản này không lớn nhưng cộng lại thành một dòng đáng kể.
Có hợp đồng viết hay không. Hợp đồng có chữ ký hai bên, ghi số tiền cọc, thời hạn, điều kiện tăng giá, là thứ bảo vệ bạn. Hợp đồng cũng thường cần cho việc đăng ký tạm trú.
Ai đang nhận tiền. Chỉ đặt cọc khi đã xem phòng tận nơi và biết người nhận tiền là chủ nhà hoặc người được uỷ quyền. Kiểu lừa "phòng đẹp giá rẻ, chuyển cọc giữ chỗ" nhắm đúng người ở xa chưa kịp đến xem.
Chuyển đồ: mang gì, bán gì, mua lại gì
Chi phí vận chuyển liên tỉnh phụ thuộc khối lượng, quãng đường, có tầng lầu hay không. Trước khi gọi xe, chia đồ thành ba nhóm:
- Mang theo: giấy tờ, đồ cá nhân, đồ nghề, thiết bị đắt tiền nhỏ gọn, đồ có giá trị tình cảm. Đồ nhỏ mà đắt nên đi cùng người, không gửi xe hàng.
- Cân nhắc: tủ lạnh, máy giặt, giường, tủ quần áo. So giá vận chuyển món đó với giá bán lại cộng giá mua món tương đương ở nơi mới. Đồ cồng kềnh mà cũ thường không đáng chở xa.
- Bán hoặc cho đi: đồ không hợp kích thước nhà mới, đồ đã định thay từ lâu, đồ dễ vỡ khó gói.
- Mua lại ở nơi mới: chăn màn, đồ bếp cơ bản, ổ cắm, đèn, rèm, giá phơi. Ghi danh sách trước để khỏi mua lặt vặt nhiều lần.
- Chi phí người: vé xe cho cả nhà, ăn uống dọc đường, có khi một hai đêm ở nhà nghỉ chờ nhận phòng, những ngày nghỉ không lương để dọn dẹp.
Hỏi giá ít nhất hai nơi vận chuyển, yêu cầu báo giá có ghi rõ phí bốc xếp, phí tầng lầu, phí chờ, và trách nhiệm khi đồ hư hỏng. Báo giá miệng dễ phát sinh thêm khi xe đến nơi.
Quỹ chờ lương: khoản dễ quên nhất
Ở nhiều chỗ làm, lương tháng được trả vào một ngày cố định của tháng sau. Nếu bạn bắt đầu đi làm giữa tháng, đồng lương đầu tiên có thể chỉ là nửa tháng và đến tay sau bốn đến sáu tuần. Trong thời gian thử việc, mức lương cũng có thể thấp hơn lương chính thức trong phạm vi pháp luật lao động cho phép. Hỏi rõ phòng nhân sự ba điều: ngày trả lương, cách tính tháng đầu, lương thử việc.
Quỹ chờ lương nên đủ sống từ ngày đến nơi mới tới ngày nhận kỳ lương trọn vẹn đầu tiên, cộng thêm một khoảng đệm. Nếu cả hai vợ chồng cùng chuyển và một người chưa có việc, quỹ này phải tính cho cả thời gian người đó tìm việc, vốn khó đoán trước.
Một cách giảm áp lực là chọn ngày chuyển sao cho ngày bắt đầu đi làm gần đầu kỳ tính lương, hoặc thương lượng nhận tạm ứng hỗ trợ chuyển đến nếu chỗ làm có chính sách này. Đừng tính quỹ chờ lương bằng thẻ tín dụng hoặc vay tiêu dùng; khoản lãi phát sinh ngay từ tháng đầu làm ngân sách lệch suốt nhiều tháng sau.
Giấy tờ và thủ tục có thể phát sinh chi phí
Chuyển tỉnh kéo theo vài thủ tục. Phần lớn không tốn nhiều tiền, nhưng tốn ngày nghỉ, đi lại và đôi khi phí dịch vụ. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, nên kiểm tại nơi tiếp nhận hiện hành:
- Đăng ký cư trú ở nơi mới. Người thuê nhà thường cần đăng ký tạm trú; hồ sơ hay đòi hợp đồng thuê hoặc xác nhận của chủ nhà. Nhiều bước làm được trực tuyến.
- Chuyển trường cho con. Cần hồ sơ học bạ, giấy tờ cư trú, đôi khi xác nhận của trường cũ. Thời điểm xin chuyển có ảnh hưởng tới việc còn chỗ hay không.
- Bảo hiểm y tế. Tìm hiểu việc đổi nơi đăng ký khám ban đầu cho phù hợp chỗ ở mới, và thời điểm được phép đổi.
- Phương tiện. Xe đăng ký ở tỉnh cũ vẫn đi lại bình thường; các thủ tục liên quan đăng ký xe khi đổi nơi cư trú nên hỏi cơ quan có thẩm quyền.
- Ngân hàng, điện thoại, giao hàng. Cập nhật địa chỉ nhận thư, hoá đơn, thẻ. Không mất phí nhưng quên thì mất thư quan trọng.
Sắp lịch chuyển để giảm tiền tháng đầu
Cùng một số tiền thuê và một mức lương, thứ tự làm việc có thể làm tổng tiền tháng đầu chênh nhau đáng kể. Một lịch hợp lý thường đi như sau:
- Chốt ngày bắt đầu đi làm trước. Biết ngày này mới tính được quỹ chờ lương và ngày cần có chỗ ở. Nếu được chọn, nhận việc gần đầu kỳ tính lương để tháng đầu không bị lẻ.
- Đi xem nhà một chuyến trước ngày chuyển. Một hai ngày đi xem tận nơi tốn tiền xe nhưng tránh được việc đặt cọc từ xa cho chỗ không như ảnh, hoặc chỗ đi làm mất cả giờ.
- Thương lượng điều kiện thuê, không chỉ giá thuê. Số tháng trả trước, ngày bắt đầu tính tiền, ai sửa đồ hỏng có sẵn. Bớt một tháng trả trước đáng giá hơn bớt một chút giá hằng tháng trong năm đầu.
- Bán đồ cũ trước khi chuyển hai ba tuần. Bán gấp sát ngày thường phải hạ giá; bán sớm thì có tiền bù vào khoản sắm đồ ở nơi mới.
- Tránh chuyển vào mùa cao điểm. Sát Tết, đầu năm học, mùa cưới, giá xe vận chuyển và nhu cầu thuê nhà quanh trường học, khu công nghiệp thường căng hơn.
- Giữ riêng tiền tháng đầu trong một tài khoản. Tách khỏi tiền chi tiêu hằng ngày để nhìn rõ còn bao nhiêu cho từng khoản, không tiêu lẫn vào việc khác.
Lịch này không bắt buộc theo đúng thứ tự, nhưng hai bước đầu, chốt ngày đi làm và xem nhà tận nơi, quyết định phần lớn tiền tháng đầu. Bỏ qua hai bước đó là cách nhanh nhất để mất tiền cọc hoặc phải chuyển chỗ thêm lần nữa.
Ví dụ giả định: cộng đủ tiền tháng đầu
Ví dụ giả định, số tròn, không ứng với tỉnh thật nào. Một cặp vợ chồng chưa có con chuyển sang tỉnh B, thuê căn hộ nhỏ 5 triệu đồng một tháng, chủ nhà đòi cọc một tháng và trả trước hai tháng; chi phí sống bình thường ước 12 triệu đồng một tháng; lương đầu tiên nhận sau khoảng năm tuần.
| Khoản | Số tiền (triệu đồng) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cọc một tháng | 5 | Về lại khi trả nhà nếu đúng điều kiện |
| Trả trước hai tháng tiền thuê | 10 | Gồm cả tháng đầu |
| Vận chuyển đồ và vé xe | 4 | Hai báo giá, lấy mức cao |
| Sắm đồ thiếu | 3 | Theo danh sách đã ghi |
| Sinh hoạt tháng đầu ngoài tiền thuê | 9 | Mức thường 7, cộng đệm vì chưa quen |
| Quỹ chờ lương thêm một tuần | 2 | Từ cuối tháng đầu tới ngày nhận lương |
| Dự phòng phát sinh | 3 | Hỏng đồ, khám bệnh, thủ tục |
| Tổng cần chuẩn bị | 36 | Khoảng ba tháng chi phí sống |
Con số 36 triệu đồng trong ví dụ giả định gấp ba chi phí một tháng bình thường. Trong đó 15 triệu đồng là cọc và trả trước, phần chủ nhà nắm. Nếu thương lượng được trả trước một tháng thay vì hai, tổng giảm ngay 5 triệu đồng. Đây là lý do nên hỏi điều kiện thuê sớm và so nhiều chỗ, không chỉ so giá thuê hằng tháng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đến ở tạm nhà người quen trước rồi mới thuê?
Nếu có chỗ ở tạm vài tuần, bạn tránh được việc đặt cọc vội cho chỗ chưa xem kỹ, có thời gian đi xem nhiều nơi và hiểu quãng đường đi làm. Khoản chi lúc đó chủ yếu là quà cảm ơn và góp tiền sinh hoạt, thường nhỏ hơn rủi ro thuê sai chỗ.
Tiền cọc có tính vào chi phí sống không?
Không nên tính vào chi phí sống hằng tháng vì về nguyên tắc nó được trả lại khi kết thúc hợp đồng đúng điều kiện. Nhưng phải tính vào tiền cần mang theo, vì nó rời khỏi túi bạn ngay tháng đầu và nằm đó suốt thời gian thuê.
Chuyển đồ liên tỉnh nên đi xe ghép hay thuê nguyên chuyến?
Xe ghép rẻ hơn khi đồ ít và không gấp, đổi lại thời gian giao khó chắc và đồ qua nhiều lần bốc xếp. Thuê nguyên chuyến hợp khi đồ nhiều, có đồ dễ vỡ hoặc cần giao đúng ngày nhận nhà. Dù chọn cách nào, nên có biên bản liệt kê đồ.
Có nên vay để có tiền chuyển đi?
Nên cố tránh. Khoản vay tiêu dùng cộng lãi làm nặng ngân sách đúng lúc thu nhập chưa ổn định. Nếu buộc phải vay, ưu tiên mượn người thân có thoả thuận rõ, và lập kế hoạch trả cụ thể theo bảng chi tiêu ở nơi mới.
Làm sao biết chủ nhà đòi cọc như vậy là bình thường?
Hỏi ít nhất ba đến năm chỗ cùng khu, cùng loại nhà để thấy mặt bằng chung. Nếu một chỗ đòi cọc và trả trước cao hơn hẳn mà không có lý do rõ, hoặc đòi chuyển khoản trước khi cho xem phòng, nên dừng lại.
Một người đi trước, gia đình đi sau thì tính thế nào?
Khi đó có hai giai đoạn: người đi trước sống một mình, có thể thuê chỗ nhỏ; sau đó cả nhà dọn sang, phát sinh lần chuyển thứ hai. Tổng chi thường cao hơn chuyển một lần, nhưng đổi lại giảm rủi ro chọn sai nhà, sai trường. Ghi cả hai giai đoạn vào bảng để so.