Mức lương cần có ở tỉnh mới để giữ nguyên mức sống là mức thực nhận đủ trả chi tiêu ở nơi mới cộng với khoản để dành bạn đang có hiện nay, chứ không phải mức lương cũ cộng thêm một tỷ lệ cho đẹp. Muốn có con số này, phải quy lương đề nghị ra thực nhận, lập chi tiêu ở nơi mới bằng giá hỏi thật, tính cả chi phí một lần của việc chuyển chia ra theo thời gian định ở lại.
Con số đó là ngưỡng dưới: nhận việc dưới mức này nghĩa là chấp nhận sống kém đi, có thể vẫn đáng nếu đổi lại cơ hội nghề nghiệp, nhưng cần biết rõ. Bài này đưa ra từng bước tính, cách đưa hỗ trợ ngoài lương vào phép so, một bảng so ba lời mời giả định, và cách dùng kết quả khi thương lượng.
Vì sao không thể chỉ so con số lương
Lời mời làm việc thường nêu một con số lương gộp. Con số này khác lương thực nhận vì còn trừ bảo hiểm bắt buộc, thuế thu nhập cá nhân nếu có, các khoản đoàn phí. Hai lời mời cùng mức gộp có thể khác nhau về phụ cấp: một nơi có phụ cấp nhà ở, ăn trưa, xe đưa đón; một nơi chỉ có lương. Phần không phải lương nhiều khi đáng giá hàng triệu đồng mỗi tháng.
Chi tiêu ở nơi mới cũng không giống nơi cũ. Tiền thuê nhà, gửi trẻ, đi lại có thể tăng hoặc giảm mạnh; một số khoản xuất hiện mới như chuyến về quê. Thêm vào đó là chi phí một lần của việc chuyển: cọc nhà, vận chuyển, sắm đồ. Nếu chỉ ở nơi mới một hai năm, chi phí một lần này chia ra mỗi tháng không nhỏ.
Vì vậy câu "lương mới cao hơn lương cũ ba phần mười, đi thôi" có thể đúng, có thể sai. Phép tính dưới đây đưa mọi thứ về một con số so được: tiền còn lại mỗi tháng sau khi đã trả hết chi tiêu ở nơi sống.
Bước một: quy lương đề nghị ra thực nhận
Làm cho cả lương hiện tại và lương đề nghị, để hai bên so trên cùng một nền:
- Hỏi bên tuyển dụng con số lương ghi trong hợp đồng là lương gộp hay thực nhận, và mức lương dùng làm căn cứ đóng bảo hiểm.
- Trừ phần bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng theo quy định hiện hành. Phòng nhân sự có thể cho bạn con số cụ thể nếu hỏi.
- Ước thuế thu nhập cá nhân nếu thu nhập thuộc diện phải nộp, sau các khoản giảm trừ gia cảnh theo quy định hiện hành. Nếu không chắc, hỏi kế toán hoặc dùng công cụ tính của cơ quan thuế.
- Cộng các khoản phụ cấp trả bằng tiền mà chắc chắn được nhận hằng tháng. Không cộng thưởng chưa chắc chắn.
- Ghi kết quả là thực nhận chắc chắn mỗi tháng. Thưởng cuối năm, thưởng hiệu suất ghi riêng một dòng "có thể có".
Đừng tự áp tỷ lệ khấu trừ nhớ từ trước; quy định đóng bảo hiểm và giảm trừ thuế thay đổi theo thời kỳ. Một câu hỏi với phòng nhân sự cho con số chính xác hơn mọi phép ước.
Bước hai: chi tiêu thiết yếu ở nơi mới và khoản để dành muốn giữ
Lập bảng chi tiêu tháng ở nơi mới theo các nhóm chỗ ở, ăn uống, đi lại, con cái, sức khoẻ, liên lạc, quan hệ xã hội, dự phòng. Dùng giá hỏi thật trong chuyến khảo sát hoặc qua người quen; ô nào chỉ là đoán thì đánh dấu. Đừng quên các khoản chỉ có khi sống xa quê, như chuyến về quê và việc thuê người làm những việc trước đây người thân giúp.
Tiếp theo, ghi khoản để dành bạn đang có mỗi tháng ở nơi hiện tại. Đây là thước đo mức sống thực dụng nhất: nếu sang nơi mới mà vẫn để dành được ít nhất chừng ấy sau khi trả mọi chi tiêu, bạn không sống kém đi về mặt tài chính.
Cuối cùng, tính chi phí một lần của việc chuyển: cọc nhà, vận chuyển, sắm đồ, vé xe, những ngày nghỉ không lương. Chia tổng này cho số tháng bạn dự định ở lại. Ví dụ giả định: chi phí một lần 24 triệu đồng, định ở hai năm, là 1 triệu đồng mỗi tháng. Riêng tiền cọc về lại khi trả nhà nên chỉ tính phần không hoàn.
Công thức lương cần có, đọc từng phần
Thực nhận cần có = chi tiêu tháng ở nơi mới + khoản để dành muốn giữ + chi phí một lần chia theo tháng − hỗ trợ ngoài lương quy ra tiền. Đây là ngưỡng dưới tính bằng thực nhận. Đổi ngược ra lương gộp bằng cách cộng lại phần bảo hiểm và thuế ước ở bước một.
Ví dụ giả định. Chi tiêu tháng ở tỉnh B ước 18 triệu đồng, khoản để dành hiện tại 5 triệu đồng, chi phí một lần chia tháng 1 triệu đồng, công ty có xe đưa đón và ăn trưa ước tương đương 1,5 triệu đồng. Thực nhận cần có khoảng 18 + 5 + 1 − 1,5 = 22,5 triệu đồng.
Đọc kết quả. Nếu thực nhận chắc chắn của lời mời từ 22,5 triệu đồng trở lên, chuyển đi không làm mức sống tài chính giảm. Nếu thấp hơn, phần thiếu là cái giá bạn trả cho những lợi ích khác của công việc mới.
Thêm biên an toàn. Các ô "đoán" trong bảng chi tiêu thường sai về phía thấp. Cộng thêm một khoản đệm, ví dụ một phần mười chi tiêu, trước khi chốt ngưỡng.
Những sai lầm hay gặp khi tính
So lương gộp với lương thực nhận. Lời mời ghi lương gộp, còn lương hiện tại bạn nhớ là số tiền vào tài khoản. Phép so lệch ngay từ đầu, thường làm lời mời mới trông hấp dẫn hơn thật.
Lấy chi tiêu nơi cũ áp cho nơi mới. Giả định tiền thuê, tiền gửi trẻ như hiện tại là sai lầm phổ biến nhất. Hai dòng này thường chênh nhiều nhất giữa các nơi.
Bỏ qua thu nhập của người còn lại trong nhà. Nếu vợ hoặc chồng phải nghỉ việc cũ để đi theo và chưa có việc mới, phần thu nhập mất đi phải trừ vào phép tính của cả hộ.
Quên thời gian. Đi làm xa hơn mỗi ngày, làm thêm giờ nhiều hơn, ít ngày về quê hơn. Không quy ra tiền được hết, nhưng nên ghi thành chữ cạnh con số.
Tính một lần rồi thôi. Giá thuê nhà, học phí, chính sách hỗ trợ của công ty thay đổi. Xem lại phép tính mỗi năm, nhất là trước kỳ xét lương hoặc gia hạn hợp đồng thuê.
Ví dụ giả định: so ba lời mời
Ví dụ giả định, số tròn, không ứng với công ty hay tỉnh thật nào. Một người đang sống ở tỉnh A, thực nhận 20 triệu đồng, chi tiêu 15 triệu đồng, để dành 5 triệu đồng. Ba lời mời ở ba nơi khác nhau. Đơn vị: triệu đồng mỗi tháng.
| Dòng | Lời mời 1 (thành phố C) | Lời mời 2 (tỉnh D) | Lời mời 3 (ở lại tỉnh A, đổi công ty) |
|---|---|---|---|
| Thực nhận chắc chắn | 30 | 24 | 22 |
| Hỗ trợ ngoài lương quy ra tiền | 0 | 2 (nhà ở công ty) | 0,5 (ăn trưa) |
| Chi tiêu tháng ở nơi đó | 24 | 16 | 15 |
| Chi phí một lần chia tháng | 1 | 0,8 | 0 |
| Còn lại để dành | 5 | 9,2 | 7,5 |
Lời mời 1 có lương cao nhất nhưng phần để dành chỉ bằng hiện tại, vì chi tiêu ở thành phố C cao. Lời mời 2 lương thấp hơn nhưng có nhà ở công ty nên để dành nhiều nhất. Lời mời 3 không phải chuyển đi mà vẫn khá hơn hiện tại. Bảng không chọn hộ bạn: lời mời 1 có thể đáng vì cơ hội nghề nghiệp, lời mời 2 có thể kém vì xa gia đình. Nhưng nó đặt ba lựa chọn lên cùng một thước đo.
Những thứ không phải lương nhưng đáng tiền
Khi so lời mời ở tỉnh khác, hỏi rõ các khoản dưới đây và quy ra tiền mỗi tháng, dù chỉ ước thô:
- Hỗ trợ nhà ở: ký túc xá, nhà công vụ, phụ cấp tiền thuê nhà trong thời gian đầu.
- Hỗ trợ chuyển đến: tiền vé, tiền vận chuyển đồ, vài đêm ở tạm khi mới đến. Có nơi trả một lần, có nơi yêu cầu cam kết làm việc một thời gian.
- Ăn trưa, xe đưa đón: mỗi khoản nhỏ, nhưng cộng hai mươi hai ngày làm việc mỗi tháng thành con số đáng kể.
- Bảo hiểm sức khoẻ bổ sung cho nhân viên và người nhà: giảm phần tự chi khi khám chữa bệnh.
- Ngày nghỉ và chính sách về quê: số ngày phép, có hỗ trợ vé về quê dịp Tết không. Với người xa quê, đây là khoản thiết thực.
- Làm việc từ xa một phần thời gian: nếu được, có thể ở xa trung tâm hơn với tiền thuê thấp hơn.
Ghi những cam kết này vào thư mời hoặc hợp đồng. Lời hứa miệng về hỗ trợ nhà ở hay vé về quê dễ bị quên khi người tuyển dụng đổi vị trí.
Dùng phép tính khi thương lượng
Khi đã có ngưỡng lương cần có, bạn thương lượng bằng con số có căn cứ thay vì cảm giác. Nói với bên tuyển dụng rằng việc chuyển sang tỉnh của họ kéo theo chi phí nhà ở và đi lại cụ thể, và bạn cần mức thực nhận nhất định để giữ ổn định cho gia đình. Bên tuyển dụng thường dễ đáp ứng bằng hỗ trợ nhà ở hoặc hỗ trợ chuyển đến một lần hơn là tăng lương cơ bản, nên đề nghị cả hai hướng.
Nếu lời mời thấp hơn ngưỡng mà bạn vẫn muốn nhận vì cơ hội, hãy biết mình đang chấp nhận để dành ít đi trong bao lâu, và đặt mốc xem lại: sau sáu tháng hay một năm, thu nhập có tăng lên tới ngưỡng không. Có mốc rõ thì việc chấp nhận thiệt ban đầu là một quyết định, không phải một cú trượt dần.
Sau khi chuyển, ba tháng đầu ghi lại chi tiêu thật và đặt cạnh bảng ước. Nếu chênh nhiều, điều chỉnh ngưỡng cho lần thương lượng sau, chẳng hạn khi xét tăng lương hằng năm. Phép tính tốt nhất là phép tính được kiểm lại bằng số thật.
Câu hỏi thường gặp
Có quy tắc chung kiểu tăng bao nhiêu phần trăm lương thì nên chuyển?
Không có tỷ lệ đúng cho mọi người, vì chênh lệch chi phí sống phụ thuộc vào việc bạn đang ở nhà riêng hay thuê, có con nhỏ hay không, có người thân giúp hay không. Tự tính ngưỡng theo các bước trong bài sát hơn mọi tỷ lệ truyền miệng.
Thưởng cuối năm có nên đưa vào phép so?
Nên ghi riêng như khoản có thể có, không đưa vào thực nhận chắc chắn. Nếu hợp đồng ghi rõ lương tháng thứ mười ba hoặc thưởng cố định, có thể chia mười hai và cộng vào; thưởng theo kết quả kinh doanh thì không nên tính chắc.
Chi tiêu ở nơi mới chưa biết rõ thì ước thế nào?
Dùng giá hỏi được qua người quen, chỗ làm, tin cho thuê, và cộng một khoản đệm. Nếu quyết định quan trọng, nên có một chuyến khảo sát ngắn để thay các ô đoán bằng số hỏi thật.
Có nên nói với bên tuyển dụng về chi phí sống của mình?
Nói ở mức chung là hợp lý: việc chuyển đến kéo theo chi phí nhà ở, đi lại, và bạn cần mức thực nhận nhất định. Không cần đưa toàn bộ bảng chi tiêu gia đình. Đề nghị kèm phương án hỗ trợ nhà ở hoặc hỗ trợ chuyển đến để bên tuyển dụng dễ đáp ứng.
Lương ở tỉnh mới thấp hơn nhưng chi phí cũng thấp hơn thì có nên nhận?
Có thể có lợi nếu phần để dành sau khi trừ chi tiêu bằng hoặc cao hơn hiện tại. Cần xem thêm cơ hội tăng lương về sau và lựa chọn việc làm nếu muốn đổi chỗ, vì ở nơi ít doanh nghiệp, đổi việc khó hơn.
Hai vợ chồng cùng chuyển thì tính lương cần có thế nào?
Tính cho cả hộ: thực nhận chắc chắn của cả hai ở nơi mới, chi tiêu của cả gia đình, khoản để dành chung. Nếu một người chưa có việc ngay, tính thêm thời gian chờ việc và quỹ đủ sống trong khoảng đó.