Người làm việc từ xa cho công ty ở thành phố lớn có thể sống ở tỉnh nếu nơi đó đáp ứng bốn điều: mạng internet và điện đủ ổn định cho giờ họp quan trọng, đường lên văn phòng hoặc gặp khách trong thời gian chấp nhận được, chi phí thật sự thấp hơn sau khi tính các khoản phát sinh, và nhịp sống giúp bạn làm việc tập trung chứ không cô lập. Thiếu một trong bốn điều này, giấc mơ về quê làm việc dễ biến thành chuỗi ngày lo mất mạng và chạy đi chạy về.
Bài này dành cho lập trình viên, người thiết kế, biên dịch, kế toán dịch vụ, nhân viên chăm sóc khách hàng trực tuyến và các nghề làm được trên máy tính, đang tính rời đô thị lớn. Nội dung gồm cách kiểm hạ tầng tại chỗ, tính chi phí bằng ví dụ giả định, thoả thuận với công ty, và giữ nhịp làm việc khi ở xa đồng nghiệp.
Mạng và điện: kiểm bằng ngày xấu nhất, không phải ngày đẹp nhất
Đo nhiều lần vào giờ cao điểm. Tốc độ mạng buổi sáng sớm có thể rất tốt nhưng buổi tối khi cả khóm dùng mạng lại chậm. Đo vào giờ bạn họp thường xuyên, đo cả độ trễ và độ ổn định khi gọi video, không chỉ tốc độ tải xuống.
Hỏi về mất điện và mất mạng theo mùa. Vùng hay có giông bão, mưa lớn có thể mất điện, đứt cáp nhiều hơn. Hỏi hàng xóm: mùa mưa có hay mất điện không, mất bao lâu, mạng có phục hồi nhanh không.
Chuẩn bị hai đường mạng. Một đường cáp quang và một đường dữ liệu di động của nhà mạng khác, kiểm trước rằng sóng di động trong nhà đủ mạnh. Hai đường từ cùng một nhà mạng thường chung điểm yếu.
Có nguồn điện dự phòng cho thiết bị quan trọng. Bộ lưu điện cho bộ phát wifi và máy tính giúp bạn qua được những lần mất điện ngắn mà không rớt khỏi cuộc họp. Với vùng hay mất điện lâu, cần tính thêm phương án lâu hơn.
Có chỗ dự phòng để làm việc. Biết trước một quán cà phê, một không gian làm việc chung hay nhà người quen có mạng tốt, để khi mạng nhà hỏng vào ngày có việc gấp vẫn có chỗ đến.
Khoảng cách tới văn phòng và khách: bao lâu thì còn chấp nhận được
Ít công việc từ xa nào xa hoàn toàn. Phần lớn vẫn cần lên văn phòng vài lần mỗi tháng hoặc mỗi quý, gặp khách, dự sự kiện, hay ngồi cùng đội trong những tuần dự án nước rút. Câu hỏi quan trọng là thời gian và chi phí cho mỗi lần đi như vậy.
Có thể chia thành ba vòng. Vòng gần, đi về trong ngày: các tỉnh lân cận đô thị lớn có đường cao tốc hoặc xe khách thường xuyên, bạn có thể đi họp buổi sáng và về nhà buổi tối. Vòng giữa, cần ngủ lại một đêm: phải tính thêm chỗ ngủ và mất hai ngày cho một lần họp. Vòng xa, cần đi máy bay hoặc tàu cả ngày: phù hợp khi công ty thật sự làm việc từ xa toàn phần.
Trước khi chọn nơi, hỏi rõ công ty mức độ có mặt kỳ vọng hiện tại và khả năng thay đổi sau này. Một chính sách cho làm việc từ xa toàn phần hôm nay có thể chuyển sang làm việc kết hợp vài ngày mỗi tuần khi đổi lãnh đạo. Nếu bạn sống ở vòng xa, thay đổi đó có thể buộc bạn chọn giữa công việc và nơi ở.
Chi phí thật: ví dụ giả định so thành phố lớn và tỉnh A
Sống ở tỉnh thường rẻ hơn ở khoản nhà và ăn uống, nhưng có các khoản phát sinh mà người làm việc từ xa hay quên. Ví dụ giả định cho một người độc thân, số tròn, không phản ánh giá ở nơi thật nào:
| Khoản chi mỗi tháng | Ở thành phố lớn | Ở tỉnh A | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thuê nhà | 7 triệu | 3 triệu | Ở tỉnh thường được nhà rộng hơn |
| Ăn uống | 6 triệu | 4 triệu | Tuỳ thói quen ăn ngoài |
| Mạng, điện dự phòng | 0,3 triệu | 0,6 triệu | Hai đường mạng, bộ lưu điện chia theo tháng |
| Đi lại lên văn phòng, gặp khách | 0,5 triệu | 2 triệu | Hai chuyến mỗi tháng, có khi phải ngủ lại |
| Không gian làm việc chung khi cần | 0 | 0,5 triệu | Không bắt buộc |
| Tổng | 13,8 triệu | 10,1 triệu |
Trong ví dụ, tiết kiệm vẫn có nhưng ít hơn mức nhiều người tưởng khi chỉ so tiền nhà. Nếu số lần phải lên văn phòng tăng, khoản đi lại có thể ăn hết phần chênh lệch. Thay số giả định bằng giá thật ở nơi bạn định ở và tần suất đi lại thật của công việc.
Ba kiểu nơi ở cho người làm việc từ xa
Trong cùng một tỉnh, chọn sống ở đâu cũng ảnh hưởng lớn tới trải nghiệm làm việc từ xa. Ba kiểu thường gặp, so ở mức nguyên lý:
| Kiểu nơi ở | Thuận lợi | Cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Trung tâm tỉnh hoặc thị trấn lớn | Mạng, điện ổn định hơn; có quán cà phê, không gian làm việc chung; gần bến xe, ga | Chi phí cao hơn vùng ven; ồn hơn; ít khác biệt so với sống ở thành phố |
| Vùng ven, cách trung tâm vài cây số | Nhà rộng, yên tĩnh, vẫn vào trung tâm nhanh khi cần | Mạng có thể kém hơn trung tâm, cần kiểm kỹ; phải có xe riêng |
| Làng quê, vùng núi, ven biển xa | Không gian, khí hậu, chi phí thấp nhất | Rủi ro mất mạng, mất điện cao hơn; xa dịch vụ y tế; dễ cô lập; đi lên văn phòng mất nhiều thời gian |
Nhiều người bắt đầu ở vùng ven để vừa có không gian vừa giữ được hạ tầng, sau một thời gian mới cân nhắc đi xa hơn khi đã hiểu rõ nhu cầu của mình. Làm ngược lại, từ nơi xa nhất quay về trung tâm, thường tốn kém và mệt hơn.
Gia đình đi cùng: bài toán không chỉ của một người
Người làm việc từ xa thường là người có lý do rõ nhất để chuyển, nhưng vợ hoặc chồng và con cái mới là người thay đổi nhiều nhất. Vợ hoặc chồng có thể phải nghỉ việc ở thành phố và tìm việc mới ở tỉnh, con phải chuyển trường, bỏ lại bạn bè. Nếu chỉ một người được lợi, quyết định khó bền.
Trước khi chuyển, mỗi thành viên nên trả lời: ở nơi mới, ngày thường của mình sẽ trông như thế nào? Người làm việc từ xa có thể hình dung buổi sáng ngồi làm việc bên cửa sổ nhìn ra đồng, nhưng người kia có thể hình dung những ngày dài không có việc làm và không quen ai. Nói ra những hình dung này giúp tìm điểm chung, như chọn nơi có việc cho cả hai hoặc gần họ hàng.
Với con nhỏ, việc chọn trường ở nơi mới nên làm sớm, vì một số trường ở tỉnh có thể ít lớp, ít chỗ nhận học sinh chuyển đến giữa năm. Hỏi trước và chuẩn bị giấy tờ chuyển trường theo quy định hiện hành.
Thoả thuận với công ty trước khi chuyển
Chuyển nơi ở khi đang làm việc từ xa là việc nên nói rõ với công ty, không nên chuyển rồi mới báo. Những điểm cần thống nhất:
- Công ty có đồng ý cho bạn làm việc từ tỉnh đó không, có cần đổi gì trong hợp đồng lao động như địa điểm làm việc.
- Mức độ có mặt tối thiểu: bao nhiêu lần mỗi tháng hoặc mỗi quý phải lên văn phòng.
- Ai chịu chi phí đi lại cho các lần lên văn phòng theo yêu cầu của công ty.
- Giờ làm việc có khung cố định để họp chung không, và cam kết thời gian phản hồi tin nhắn.
- Lương có điều chỉnh theo nơi ở không; một số công ty có chính sách lương theo khu vực.
- Thiết bị, bảo mật dữ liệu khi làm việc ở nhà và nơi công cộng.
Ghi lại các thoả thuận bằng văn bản hoặc thư điện tử. Nếu công ty chưa có chính sách làm việc từ xa rõ ràng, việc bạn đề xuất một bản thoả thuận cụ thể thường được đón nhận hơn là chỉ xin phép chung chung.
Nhịp sống: tập trung chứ không cô lập
Lý do nhiều người làm việc từ xa về tỉnh rồi quay lại thành phố không phải mạng chậm mà là cảm giác cô lập. Ở thành phố, dù làm việc ở nhà, bạn vẫn có bạn bè cùng ngành, sự kiện, quán cà phê đầy người làm việc. Ở tỉnh, có khi cả khu chỉ mình bạn làm công việc như vậy.
Một số cách giữ kết nối: chọn nơi ở gần thị trấn hoặc trung tâm tỉnh thay vì quá xa khu dân cư; tham gia hoạt động địa phương như câu lạc bộ thể thao, lớp học buổi tối; tìm nhóm người làm việc từ xa ở cùng tỉnh qua mạng xã hội; giữ lịch gặp đồng nghiệp đều đặn khi lên văn phòng.
Ranh giới giữa công việc và nghỉ ngơi cũng khó giữ hơn khi nhà là nơi làm việc và xung quanh không có gì thay đổi nhịp. Có một góc làm việc riêng, giờ bắt đầu và kết thúc cố định, và thói quen ra ngoài mỗi ngày giúp bạn không bị cuốn vào làm việc liên tục hoặc trượt sang lười biếng.
Thử trước khi chuyển hẳn
Cách an toàn nhất để biết sống ở tỉnh làm việc từ xa có hợp không là thử một thời gian có giới hạn:
- Chọn một nơi thử dựa trên các tiêu chí ở trên, thuê chỗ ở ngắn hạn một đến ba tháng.
- Trong tháng đầu, ghi lại mỗi lần mất mạng, mất điện, mỗi lần phải đi lên văn phòng, chi phí thực tế.
- Hỏi đồng nghiệp và quản lý xem họ có thấy khác biệt gì trong cách bạn làm việc, phản hồi.
- Tự đánh giá: bạn làm việc tập trung hơn hay khó hơn, cảm thấy vui hơn hay cô đơn hơn.
- Nếu ổn, chuyển hẳn nhưng chưa vội bỏ hết những ràng buộc ở thành phố. Nếu không ổn, thử nơi khác hoặc quay lại mà không mất nhiều.
Nhiều người tìm được cách kết hợp: sống ở tỉnh phần lớn thời gian, giữ một chỗ ở nhỏ hoặc quan hệ tốt với bạn bè ở thành phố cho những lần cần lên. Không cần chọn tuyệt đối một bên.
Câu hỏi thường gặp
Tốc độ mạng bao nhiêu là đủ cho làm việc từ xa?
Tuỳ công việc. Gọi video và làm việc văn phòng thông thường cần đường truyền ổn định hơn là tốc độ rất cao; người tải tệp lớn như dựng phim, thiết kế cần tốc độ cao hơn. Quan trọng là đo thực tế vào giờ bạn làm việc và có đường mạng dự phòng.
Có nên báo công ty trước khi chuyển về tỉnh không?
Nên. Địa điểm làm việc có thể ghi trong hợp đồng, và công ty cần biết để sắp xếp lịch họp, chi phí đi lại, bảo mật. Chuyển rồi mới báo dễ gây mất lòng tin và có thể ảnh hưởng tới quyền lợi của bạn.
Sống ở tỉnh làm việc từ xa có thật sự tiết kiệm không?
Thường tiết kiệm ở tiền nhà và ăn uống, nhưng phát sinh chi phí mạng dự phòng, đi lại lên văn phòng, có khi cả chỗ ngủ. Mức tiết kiệm thật phụ thuộc nhiều vào số lần phải đi lại. Hãy tính cụ thể bằng giá thật trước khi quyết.
Làm sao tránh cô đơn khi làm việc từ xa ở tỉnh?
Chọn nơi gần thị trấn hay trung tâm, tham gia hoạt động địa phương, tìm nhóm người làm việc từ xa cùng tỉnh, giữ lịch gặp đồng nghiệp đều đặn. Có thói quen ra ngoài mỗi ngày và giờ làm việc cố định cũng giúp giữ nhịp.
Công ty đổi sang yêu cầu lên văn phòng nhiều hơn thì sao?
Đây là rủi ro lớn nhất của người sống xa. Hỏi trước chính sách và khả năng thay đổi, chọn nơi ở trong vòng có thể đi về trong ngày nếu công ty có xu hướng làm việc kết hợp, và giữ đường lui như chưa bán hay chưa trả hết chỗ ở ở thành phố trong năm đầu.
Về quê làm việc từ xa có ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến không?
Có thể có nếu công ty đánh giá dựa nhiều vào việc có mặt. Bù lại bằng kết quả công việc rõ ràng, báo cáo đều đặn, chủ động tham gia họp và tận dụng những lần lên văn phòng để gặp gỡ. Hỏi thẳng quản lý cách họ đánh giá người làm việc từ xa.